.

.
Κάθε Δευτέρα στην Athens Voice (κλικ)

Παρασκευή, 17 Σεπτεμβρίου 2010

ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΟΚΤΟ: Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ 20ου ΑΙΩΝΑ ΣΕ ΕΝΑ ΣΠΙΤΙ

“Το σπίτι με περιμένει. Είναι το καταφύγιό μου, μακριά από τα κουδούνια του Palais Royal. Το απόλυτα παράλογο πείσμα του φυτικού βασιλείου γίνεται εκεί το παράδειγμά μου. Ξαναβρίσκω αναμνήσεις της εξοχής θαμμένες στο χρόνο, τότε που ονειρευόμουν το Παρίσι, όπως χρόνια αργότερα θα ονειρευόμουν να αποδράσω απ’ αυτό. Τα νερά στις δεξαμενές και το φως του ήλιου ζωγραφίζουν στους τοίχους του δωματίου μου κυματισμούς σαν από ψεύτικο μάρμαρο. Η άνοιξη ξεφαντώνει παντού.”

Maison-Cocteau 

Εδώ και τρεις μήνες έχει ανοίξει για το κοινό ως μουσείο το σπίτι του μεγάλου ζωγράφου, σκηνοθέτη και συγγραφέα Ζαν Κοκτό στο Μιλί-Λα-Φορέ, 51 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά του Παρισιού.  Πραγματικός “αναγεννησιακός άνθρωπος”,  o Cocteau διέπρεψε σε όλες τις τέχνες - αν και οι συμπατριώτες του τον αποκαλούν “ο Ποιητής” καθώς θεωρούσε ότι όλα του τα έργα αποτελούν μορφές ποιητικής έκφρασης. Συναναστράφηκε κοινωνικά και συνεργάστηκε επαγγελματικά με τους μεγαλύτερους καλλιτέχνες του 20ου αιώνα τον οποίο και σημάδεψε με το πολύπλευρο ταλέντο του: Μαρσέλ Προυστ, Αντρέ Ζιντ, Πάμπλο Πικάσο, Γκιγιόμ Απολινέρ, Αμεντέο Μοντιλιάνι, Σεργκέι Ντιαγκίλεφ, Ερίκ Σατί, Κολέτ, Κοκό Σανέλ, Εντίθ Πιαφ, Ζαν Ζενέ: η λίστα είναι πραγματικά ατελείωτη.


Maison-de-Jean-Cocteau-Milly-la-Foret


Ο Κοκτό αγοράζει το σπίτι το 1947 και μένει εκεί μέχρι το θάνατό του το 1963. Το ανακαλύπτει τον καιρό που διατηρεί δωδεκαετή θυελλώδη δεσμό με το Ζαν Μαρέ, το μεγαλύτερο γόη του γαλλικού κινηματογράφου,  ο οποίος θα σώσει το συγγραφέα από την εξάρτησή του στο όπιο και θα πρωταγωνιστήσει σε ταινίες του όπως “Η Ωραία και το Τέρας”. Όταν ο δεσμός τους λήγει, ο Κοκτό συνδέεται με τον εξίσου ελκυστικό νεαρό ηθοποιό Εντουάρ Ντερμίτ (πρωταγωνιστή στην κινηματογραφική μεταφορά των “Τρομερών Παιδιών”) τον οποίο και θα υιοθετήσει προκειμένου να του κληροδοτήσει την περιουσία του. Μετά το θάνατο του ποιητή το 1963, ο Ντερμίτ απαρηγόρητος κλείνεται στο σπίτι παρέα με τις αναμνήσεις του. Αν και διατηρεί ανέπαφη μια ανυπολόγιστης αξίας καλλιτεχνική συλλογή που αριθμεί 300 έργα τέχνης, δεν θα καταφέρει μέχρι το θάνατό του το 1995 να κάνει πραγματικότητα το όνειρό του: να μετατρέψει σε μουσείο το σπίτι όπου έζησε και πέθανε ο Jean Cocteau.

Δύο αυτοπροσωπογραφίες του Κοκτό και ένα πορτρέτο που του έφτιαξε ο Γουόρχολ.

cocteau autoportrait jean-cocteau autoportrait WarholCocteau


Το σπίτι αγοράστηκε το 2001 από τον Πιερ Μπερζέ, χήρο, συνεταίρο  και διαχειριστή της περιουσίας του Ιβ Σεν Λοράν, μεγάλο μαικήνα των τεχνών και διάσημο για τη φιλανθρωπική του δράση σχετικά με τα δικαιώματα των ομοφυλόφιλων και τη μάστιγα του Αids. Από την πρώτη στιγμή ο Μπερζέ θα βάλει μπροστά το σχέδιό του για να γίνει πραγματικότητα το όνειρο του Ντερμίτ: χρειάστηκαν εννιά χρόνια και 8 εκατομμύρια ευρώ με τη συνδρομή των τοπικών αρχών  και του οίκου Καρτιέ για να ανοίξει επιτέλους το σπίτι ως μουσείο για το κοινό. Πέρα από τους κήπους, την επίπλωση και τη διακόσμηση που φέρουν τη σφραγίδα της μεγαλοφυίας του Κοκτό, ο επισκέπτης έχει την ευκαιρία να δει πίνακες, σχέδια, φωτογραφίες, χειρόγραφα και γλυπτά με την υπογραφή όχι μόνο του ίδιου αλλά και καλλιτεχνών με τους οποίους συνδέθηκε φιλικά όπως ο Πικάσο, ο Γουόρχολ και ο Μοντιλιάνι. Στα εγκαίνια παραβρέθηκε ο υπουργός Πολιτισμού της Γαλλίας Φρεντερίκ Μιτεράν.

Πορτρέτα του Κοκτό από τους Μοντιλιάνι, Ντιέγκο Ριβέρα και Μοϊζ Κίζλινγκ.

modigliani cocteaudiego rivera.cocteau_small Kisling_Portrait_of_John_Cocteau_1916 
Ο Κοκτό θα παραμείνει για πάντα στο πάνθεον της γαλλικής κουλτούρας για τον τρόπο που συνδύασε τον κλασικισμό και την πρωτοπορία σε μυθιστορήματα όπως  τα “Τρομερά Παιδιά”, θεατρικά έργα όπως οι “Τρομεροί Γονείς”, η “Ανθρώπινη Φωνή” και η “Διαβολική Μηχανή” και ταινίες όπως η “Ωραία και το Τέρας” και η τριλογία του “Ορφέα” καθώς και τις συνεργασίες του με τα “Ρωσικά Μπαλέτα” του Ντιαγκίλεφ. Πέρα από τη σχέση του με το  Μαρέ (η αλληλογραφία τους  πουλήθηκε πέρσι σε δημοπρασία για το αστρονομικό ποσό των 240 χιλιάδων ευρώ!) και τον Ντερμίτ, ο ποιητής συνδέθηκε ερωτικά και με το νεαρό ποιητή Ρεϊμόν Ραντιγκέ.

Αυτός ο πρώτος του έρωτας ήταν και ο πιο οδυνηρός: ο ξαφνικός θάνατος του Ραντιγκέ το 1923 ήταν αυτός που τον βύθισε στη θλίψη και τον έριξε στην κόλαση του οπίου. Ήταν η γνωριμία του με το  Ζαν Μαρέ που του έσωσε τη ζωή - αλλά και τον ταλαιπώρησε συναισθηματικά με τις απιστίες του. Πάντως, ακόμα και σε περιόδους πολύ δύσκολες όπως η γερμανική κατοχή –όταν είχαν μπει στο στόχαστρο του ακροδεξιού τύπου- οι δύο άντρες δεν έκρυψαν ποτέ ότι μοιράζονται τη ζωή τους. Σε όλη του τη ζωή ο Κοκτό στηλίτευε στα γραπτά του την ομοφοβία, όπως σε αυτό εδώ το απόσπασμα:

Όσο πίσω και να γυρίσω στις αναμνήσεις μου, ακόμα και στην εποχή που ακόμα ο νους δεν επηρεάζει τις αισθήσεις, βρίσκω ίχνη του έρωτά μου για τα αγόρια. Πάντα αγαπούσα το ισχυρό φύλο, που βρίσκω πλέον θεμιτό να το αποκαλώ “το ωραίο φύλο”. Για τις  δυστυχίες μου ευθύνεται μια κοινωνία που καταδικάζει το σπάνιο σαν να είναι έγκλημα και μας υποχρεώνει να αρνηθούμε την πραγματική κλίση μας.”

Ο Κοκτό με το Ζαν Μαρέ, ο Μαρέ στο “Ορφέα” και ο Εντουάρ Ντερμίτ

cocteau-marais1 cocteau-marais2 marais dermit

Πέρα από την αγάπη και το θαυμασμό που έτρεφε ο Κοκτό για την Ελλάδα,  η σημερινή ανάρτηση συνδέεται με τη χώρα μας για έναν ακόμα λόγο: δείχνει πόσο διαφορετικά είναι τα πράγματα σε κοινωνίες όπου ιδιώτες και Πολιτεία κάνουν το παν για να προστατεύσουν και να αναδείξουν την πολιτιστική τους κληρονομιά. Για να αντιληφθεί κανείς τη διαφορά, δεν χρειάζεται παρά να κάνει την οδυνηρή σύγκριση με την περίπτωση της πολύτιμης κληρονομιάς του Αλέξανδρου Ιόλα που αφέθηκε να ρημάξει και να σκορπιστεί από όλους τους άμεσα εμπλεκόμενους, ιδιώτες και κράτος.

Ο Ζαν Κοκτό διάλεξε για τελευταία του κατοικία το παρεκκλήσι του Saint Blaise des Simples το οποίο διακόσμησε ο ίδιος, λίγα μέτρα από το σπίτι του στο Μιλί-Λα-Φορέ. Στο δάπεδο μια επιγραφή σημαδεύει το σημείο όπου αναπαύεται για πάντα: “Je reste avec vous” – “Παραμένω Μαζί Σας”.

 

6 σχόλια:

Hfaistiwnas είπε...

Ακουστά τον είχα μόνο! Μου άρεσε που έμαθα γι'αυτόν και μου άρεσε και το σπίτι του εξωτερικά, γύρισα και λίγο στο site που έδωσες αλλά δεν καταλάβαινα γρι..! Και μπράβο σ'αυτούς που σκέφτονται την πολιτιστική κληρονομιά, όπως σωστά είπες εμείς.. δεν...

Καλό ΣΚ!

gay super hero είπε...

'Αμα έμαθες κάτι παραπάνω γι'αυτόν, χάιρομαι :-) Στο site έχει κι άλλες φωτογραφίες από το σπίτι, τους κήπους και την καλλιτεχνική συλλογή αλλά δεν τις ανέβασα εδώ γιατί είχαν χαμηλή ανάλυση.

Καλό ΣΚ και σε σένα :-)

SK είπε...

Ωραία ανάρτηση!
Μου φαίνεται πως θα αποτελέσει καλή ημερήσια εκδρομή σε επίσκεψη στο Παρίσι (και το σκεφτόμουν!).

Κατερίνα σ-Μ. είπε...

---- Πέρα από την αγάπη και το θαυμασμό που έτρεφε ο Κοκτό για την Ελλάδα...----

Στο βιβλίο του Ο γύρος του κόσμου σε 80 ημέρες (το πρώτο μου ταξίδι) - έκδοση του Κέδρου (1986) σε μετάφραση Φωτεινής Παπαρήγα-, ο Ζαν Κοκτώ περιγράφει τις εντυπώσεις του από το πρώτο ταξίδι του στην Ελλάδα, τον Μάρτιο του 1936. Τότε είχε επισκεφθεί την Αθήνα και την Ρόδο. Είναι χαρακτηριστική η σαρκαστική περιγραφή του Παρθενώνα σαν ένα "μικρό κλούβιο κλουβί", όταν τον πρωταντικρίζει, από το λεωφορείο που επιβιβάστηκε από το λιμάνι του Πειραιά:

"Mέσα από το τρίγωνο που σχηματίζει το μπούστο της και το μπράτσο της, παρελαύνει ένα τοπίο που θυμίζει τα περίχωρα της Τουλόν. Με μισοπαίρνει ο ύπνος, τα τραντάγματα του λεωφορείου με ξυπνούν.

Ξαφνικά τα μάτια μου γουρλώνουν. Τι είναι αυτό που βλέπω; Στο πλαίσιο που σχηματίζει το γυναικείο σώμα , βλέπω ένα μικρό σπασμένο κλουβί, πολύ μακρουλό και χαμηλό, σαν εκείνα που φτιάχνουν από χόρτο τα παιδιά για να αιχμαλωτίζουν τις ακρίδες. Κρέμεται στον αέρα, γύρω του κενό. Απίστευτο! Η καρδιά μου αρχίζει να χτυπά. Αυτό το μικρό κλούβιο κλουβί… είναι δυνατόν να είναι…; Μα ναι, είναι ο Παρθενώνας!"

*

Να προσθέσω στην ανάρτησή σου και ένα μικρό διαδικτυακό “μουσείο” του Κοκτώ από ένα ελληνικό μπλογκ:
6 αυτοπροσωπογραφίες και άλλα έργα του
και
πορτραίτα του, φιλοτεχνημένα από άλλους καλλιτέχνες

bear είπε...

Πρέπει να το επισκεφτώ όταν πάω Παρίσι. Φιλιά

g for george είπε...

Άκουσα τις προάλλες στην τηλεόραση από τον δήμαρχο που βρίσκεται η οικεία του Ιόλα, ότι οι κληρονόμοι θέλουν να την γκρεμίσουν και να φτιάξουν 4-5 πολυκατοικίες. Δεν χρειάζεται να πω κάτι παραπάνω, νομίζω.